H χαμένη αυτοκρατορία των Μουράτογλου: H ελληνική καπνοβιομηχανία Muratti του 1821 που έγινε διεθνές brand

Advertisement

Το 1821 είναι η χρονιά που ξέσπασε η Ελληνική Επανάσταση, αλλά και η χρονιά που ιδρύθηκε, στο Γαλατά της Κωνσταντινούπολης, μια ελληνική επιχείρηση η οποία έγινε διεθνής θρύλος.

Πρόκειται για την καπνοβιομηχανία Muratti της οικογένειας Μουράτογλου, που επεκτάθηκε πρώτα στο Βερολίνο και μετά στο Μάντσεστερ, πριν γίνει ένα παγκόσμιο brand, κατακτώντας την Αμερική και όλο τον κόσμο.

Advertisement

Πώς, όμως ένας δαιμόνιος Έλληνας και οι γιοι του, κατάφεραν να μεταμορφώσουν μια μικρή εταιρεία που έφτιαχνε τσιγάρα με καπνό από την Ξάνθη, στην τεράστια αυτοκρατορία Muratti που το 1960 εξαγοράστηκε από τον αμερικανικό κολοσσό Philip Morris;

Πώς τα ίχνη του Βασίλη (Basil) Μουράτογλου και των γιων του Σοφοκλή και Δημοσθένη, χάθηκαν μέσα στο χρόνο; Γιατί δεν άφησαν πίσω τους παρά ελάχιστα στοιχεία και η αυτοκρατορία τους βυθίστηκε σε μια ανεξήγητη λήθη;

Κατάστημα καπνικών στο Τζέρσι της Αγγλίας. Η τζαμαρία έχει μεγάλη να δεσπόζει τη φίρμα Muratti.

Τα «παλάτια» στα οποία ζούσαν οι Μουράτογλου, οι πολυτελείς επαύλεις κυρίως στη Γερμανία και την Αγγλία, κάποια από τα γραφεία και τα εργοστάσιά τους, υπάρχουν ακόμα, μα τίποτα δεν μαρτυρά το ένδοξο παρελθόν των Ελλήνων καπνοβιομήχανων από την Πόλη.

Έτσι, το μεγαλείο των Μουράτογλου παρέμεινε σκοτεινό και η πορεία τους πίσω στο χρόνο αδιάβατη, γεμάτη εμπόδια.

Advertisement

Αυτή την αναζήτηση, την έρευνα για τη ζωή και το έργο των Μουράτογλου, πραγματεύεται η εξαιρετική νουβέλα του Χρήστου Αστερίου «Μικρές Αυτοκρατορίες: Muratti / Ένας αποχαιρετισμός» (εκδ. Πόλις). Διαβάσαμε το βιβλίο και μιλήσαμε με τον συγγραφέα, αναζητώντας τα ίχνη του Βασίλη (Basil) Μουράτογλου, σε ένα συναρπαστικό ταξίδι πίσω στο χρόνο, στην Κωνσταντινούπολη, το Βερολίνο και το Μάντσεστερ του 19ου και 20ού αιώνα.

Το αίνιγμα των Μουράτογλου

Οι «Μικρές Αυτοκρατορίες» του Αστερίου είναι ένα μικρό, μόλις 82 σελίδων, λογοτεχνικό διαμάντι, ένα κομψοτέχνημα που με μια απίστευτη, σχεδόν ποιητική, οικονομία, καταφέρνει να αφηγηθεί την πορεία των Μουράτογλου.

Ήρωας της νουβέλας είναι ένας ηλικιωμένος άνδρας που ξεκινά, για να ικανοποιήσει την περιέργειά του, ένα ταξίδι στα μέρη που δραστηριοποιήθηκαν οι Μουράτογλου, αναζητώντας τα ίχνη τους.

Advertisement

Ο άνδρας περιηγείται στο Βερολίνο και το Μάντσεστερ του σήμερα, προσπαθώντας να λύσει το γρίφο της ελληνικής καπνοβιομηχανίας, που υπάρχει σαν brand όσα χρόνια ακριβώς υπάρχει και το ελληνικό κράτος (αν έτος ίδρυσης του ελληνικού κράτους θεωρηθεί το ξέσπασμα της επανάστασης, το 1821, και όχι το έτος 1828, όταν συστάθηκε επίσημα η «Ελληνική Πολιτεία», με πρώτο κυβερνήτη της χώρας τον Ιωάννη Καποδίστρια).

Διαφήμιση της εταιρείας Muratti τον 19ο αιώνα.

O Χρήστος Αστερίου, κάνοντας και ο ίδιος το ταξίδι-έρευνα που πραγματοποίησε και ο αφηγητής του βιβλίου του, κατέληξε σε αδιέξοδο.

To αίνιγμα των Μουράτογλου παραμένει άλυτο, οι απαντήσεις λίγες και συγκεχυμένες, τα ίχνη τους σχεδόν σβησμένα, ελάχιστα, οι μαρτυρίες ανύπαρκτες.

Τι απέμεινε λοιπόν από την ελληνική αυτοκρατορία των Μουράτογλου πέρα από το brand name Muratti, μερικές παλιές διαφημιστικές ρεκλάμες, κάποιες ξεφτισμένες φωτογραφίες και γκραβούρες που διασώζονται σε παλιά αρχεία; Τι έμεινε ζωντανό από τα παλάτια των Μουράτογλου; Ποιες ιστορίες διασώθηκαν;

Advertisement

Πραγματικά όλα έγιναν στάχτη. Σαν τσιγάρο που κάηκε σε ένα τασάκι, στάχτες έπεσαν πάνω σε στάχτες, μέχρι που τίποτα δεν μπορεί πια να θεωρηθεί αξιομνημόνευτο.

Κάτι κιτρινισμένα συμβόλαια, κάτι παλιά ανούσια τιμολόγια, μια δυο φωτογραφίες, κάτι χορηγίες σε αγώνες ποδηλάτου, κάτι επιγραφές από καταστήματα καπνού που είχαν φαρδιά πλατιά στη τζαμαρία τους τη φίρμα Muratti.

Έρωτες, δεξιώσεις, μυθικά δείπνα κάτω από λαμπερούς κρυστάλλινους πολυελαίους, ανταγωνιστικές ίντριγκες ανδρών με επιχειρηματικό δαιμόνιο που έφτιαξαν κάτω από τη μύτη του Σουλτάνου, μέσα στην καρδιά της Κωνσταντινούπολης, μια ελληνική αυτοκρατορία, την έδρα της οποίας αναγκάστηκαν να μετακινήσουν μετά την καθιέρωση του μονοπωλίου στον καπνό από την Οθωμανική Αυτοκρατορία.

Advertisement

Έτσι το brand Muratti, περνώντας στα χέρια των δυο γιων του Μπαζίλ Μουράτογλου απέκτησε δύο σκέλη: το γερμανικό που είχε έδρα το Βερολίνο (1885) και ανήκε στον Σοφοκλή και το βρετανικό που είχε έδρα το Μάντσεστερ (1887) και ανήκε στον Δημοσθένη.

Τα δύο αδέρφια απογείωσαν το brand: Στη Μπελ Επόκ αλλά και, αργότερα, στα ‘20s, στις λέσχες του Λονδίνου και τα καμπαρέ του Βερολίνου, το Muratti ήταν συνώνυμο της εκλεκτικότητας, μια απόλαυση που είχε άρωμα Ελλάδας και μια πικάντικη γεύση Ανατολής.

Ήταν τόσο πρωτοποριακό σαν brand που χορηγούσε μεγάλες αθλητικές διοργανώσεις, αγώνες δρόμου με ποδήλατο και ποδοσφαίρου.

Advertisement

Το γερμανικό σκέλος του brand Muratti, συνάντησε κι εκεί εμπόδια με την άνοδο του ναζισμού κατά τον Μεσοπόλεμο.

Τελικά επιβίωσε μόνο το σκέλος της αυτοκρατορίας Muratti στην Αγγλία. Τα παιδιά του Μουράτογλου πέθαναν άκληρα και μαζί με αυτά είναι λες και χάθηκαν οι ρίζες που έσπειρε βαθιά ο πατέρας ιδρύοντας τη Muratti.

Το γερμανικό σκέλος του brand που κατείχε ο Σοφοκλής Μουράτογλου πέρασε στα χέρια δυο Αρμένιων από τη Σμύρνη, των αδελφών Ανς και Γιερβάντ Ιμπλικτσιάν, ενώ τη διοίκηση ως πρόεδρος είχε αναλάβει ο νέος σύζυγος της χήρας του Σοφοκλή, ο καπνέμπορος Αλέξανδρος Εμφιετζόγλου.

Το βρετανικό σκέλος που είχε έδρα στο Μάντσεστερ συνέχισε υπό την ιδιοκτησία του Δημοσθένη να ακμάζει.

Advertisement

Όταν ο Δημοσθένης πέθανε, η εταιρεία εξαγοράστηκε από τον αμερικανικό κολοσσό Philip Morris και έγινε διεθνές brand.

Σύντομα το Muratti δεν θύμιζε σε τίποτα την ευρωπαϊκή καρδιά του, ούτε είχε το ανατολίτικο άρωμά του από τις κωνσταντινουπολίτικες καταβολές του.

Για τις ελληνικές ρίζες του, δεν το συζητάμε, αυτές είχαν προ πολλού χαθεί μαζί με τον ίδιο τον Μπαζίλ Μουράτογλου.

Πηγή

Advertisements

ΔΕΙΤΕ ΚΑΙ ΑΥΤΑ: